Doanh nghiệp siêu nhỏ có bắt buộc phải áp dụng Thông tư 58 không?

Doanh nghiệp siêu nhỏ có bắt buộc phải áp dụng Thông tư 58 không: mặc định có, nhưng Điều 4 cho quyền ở lại Thông tư 133

Điều 2 khoản 1 Thông tư 58/2026/TT-BTC nguyên văn: "Đối tượng áp dụng Thông tư này là các doanh nghiệp siêu nhỏ, trong đó, tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ thực hiện theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa." Khoản này không có chữ "được lựa chọn" nào.

Nghĩa là nếu công ty bạn đúng tiêu chí siêu nhỏ, mặc định bạn thuộc diện Thông tư 58. Đây là điểm khác hẳn khoản 2 cùng điều, viết cho hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh: nhóm đó mới thật sự "nếu có nhu cầu thì được lựa chọn áp dụng".

Tiêu chí siêu nhỏ nằm ở khoản 1 Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP, đo bằng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và doanh thu hoặc tổng nguồn vốn. Công ty bán hàng trên sàn thường rơi vào nhóm thương mại, dịch vụ: không quá 10 người lao động, và doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Đúng cả hai mốc mới tính là siêu nhỏ; sai một trong hai thì rơi lên nhóm doanh nghiệp nhỏ, không thuộc diện Thông tư 58 nữa.

Điều 4 khoản 3: được ở lại Thông tư 133, kèm đúng hai điều kiện

Nguyên văn khoản 3 Điều 4 Thông tư 58: "Doanh nghiệp siêu nhỏ được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa cho phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị nhưng phải áp dụng nhất quán trong một năm tài chính. Việc thay đổi chế độ kế toán áp dụng chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo."

Hai điều kiện, không hơn:

1. Áp dụng nhất quán trong một năm tài chính, không đổi qua đổi lại giữa năm.
2. Đổi chế độ thì chỉ đổi tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm sau, không đổi giữa chừng.

Đọc hết cả sáu khoản của Điều 4, không khoản nào thêm điều kiện thứ ba. Khoản 1 nói về ghi sổ theo phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp; khoản 2 cho công ty lớn lên giữa năm được dùng hết năm tài chính hiện tại rồi mới đổi; khoản 5 cho tự thiết kế thêm biểu mẫu; khoản 6 nói về đối chiếu số thuế khi dùng hoá đơn điện tử liên thông cơ quan thuế. Không khoản nào trong số đó bắt một thủ tục nộp hồ sơ hay xin phép nào để được ở lại Thông tư 133.

Công ty đang hợp lệ dùng Thông tư 133 từ trước, theo đúng Điều 2 và Điều 3 của chính thông tư đó, mà không làm gì thêm thì vẫn tiếp tục ở Thông tư 133. Điều 12 khoản 2 Thông tư 58 chỉ tuyên Thông tư 132/2018 hết hiệu lực, không đụng tới Thông tư 133. Chỉ công ty trước đây ghi sổ theo Thông tư 132 đã hết hiệu lực đó mới cần chủ động quyết định: im lặng thì rơi vào Thông tư 58 theo diện mặc định ở Điều 2, muốn ở lại chế độ nhỏ và vừa thì phải tự biết mà dùng Điều 4 khoản 3.

Chiều ngược lại thì khác: lên Thông tư 99 phải thông báo cơ quan thuế

Nhiều bài viết gộp chung "chọn chế độ kế toán khác thì phải thông báo cơ quan thuế" cho mọi hướng chọn. Sai: có hai chiều, và chỉ một chiều bắt báo.

Khoản 1 Điều 3 Thông tư 133/2016/TT-BTC (còn hiệu lực, chỉ Điều 10 bị Thông tư 46/2025/TT-BTC sửa) cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, gồm cả siêu nhỏ, quyền chọn lên chế độ kế toán doanh nghiệp lớn, tức Thông tư 99/2025/TT-BTC, thông tư đang thay Thông tư 200/2014/TT-BTC cũ, nhưng "phải thông báo cho cơ quan Thuế quản lý doanh nghiệp và phải thực hiện nhất quán trong năm tài chính."

Xếp cạnh nhau cho rõ:

· Từ Thông tư 58 (siêu nhỏ) ở lại hoặc chuyển sang Thông tư 133 (nhỏ và vừa): không bắt thông báo. · Từ Thông tư 133 (nhỏ và vừa) lên Thông tư 99 (doanh nghiệp lớn): bắt thông báo cơ quan thuế.

Đang dùng Thông tư 133 và cân nhắc lên hẳn Thông tư 99 thì đọc công ty nhỏ dùng Thông tư 133 hay Thông tư 99, bài đó nói kỹ nghĩa vụ thông báo này và vì sao nó nằm trong Thông tư 133 chứ không nằm trong Thông tư 99.

Mốc thời gian thật: hiệu lực 01/7/2026, áp dụng từ năm tài chính sau đó

Công ty có năm tài chính trùng năm dương lịch, từ 01/01 đến 31/12, thì năm tài chính đầu tiên bắt đầu sau 01/7/2026 là năm 2027, vì thông tư áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày hiệu lực trở đi, không phải áp ngay giữa năm tài chính đang chạy. Tới hết năm 2026, bạn vẫn ghi sổ theo bộ cũ đang dùng, chưa phải chọn gì cả.

Công ty thành lập mới trong nửa cuối 2026 thì năm tài chính đầu tiên đã rơi thẳng vào diện Thông tư 58, và Điều 4 khoản 3 cho họ chọn ngay từ đầu, không phải chờ tới 2027. Mốc này và bảng bốn tổ hợp nộp thuế của doanh nghiệp siêu nhỏ, xem chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58.

Ở lại 133 hay chuyển sang 58: cân theo việc, không cân theo tên gọi

Thông tư 58 nhẹ hơn thật: bỏ hệ thống tài khoản, bỏ ghi sổ kép, không bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng. Nhưng sổ nhẹ đi không có nghĩa việc nhẹ đi theo, và với một số công ty, sổ nhẹ lại là bất tiện.

Hai lý do đáng cân nhắc ở lại Thông tư 133:

· Công ty đang vay ngân hàng, hoặc sắp vay. Ngân hàng quen đọc báo cáo tài chính lập theo sổ kép, có bảng cân đối kế toán đầy đủ hệ thống tài khoản. Bộ báo cáo của Thông tư 58 gọn hơn hẳn, và gọn hơn không phải lúc nào cũng vừa ý bên thẩm định hồ sơ vay. · Công ty dự tính lớn khỏi mốc siêu nhỏ trong một hai năm tới. Đổi hai lần liên tiếp, từ Thông tư 58 lên Thông tư 133 hay Thông tư 99, tốn công chuyển số dư hơn hẳn so với ở nguyên một chế độ rồi lớn dần lên trong đó.

Ngược lại, công ty ít nghiệp vụ phát sinh, không vay vốn, chủ doanh nghiệp tự làm sổ hoặc thuê ngoài theo tháng thì Thông tư 58 đúng là nhẹ hơn thật, không chỉ nhẹ trên giấy.

Luật không bắt một mẫu đơn hay thủ tục nào để "chọn", nhưng cũng không cho đổi qua đổi lại giữa năm. Nên việc thực tế cần làm từ giờ tới đầu năm tài chính 2027 là xác định công ty có đúng tiêu chí siêu nhỏ không, quyết ở lại Thông tư 133 hay chuyển sang Thông tư 58, và lưu lại quyết định đó trong hồ sơ nội bộ của công ty (biên bản họp, quyết định của giám đốc, hoặc đơn giản là ghi chú trong sổ tay kế toán) để chứng minh mình áp dụng nhất quán nếu sau này bị hỏi.