Đã có một chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ mới: Thông tư 58/2026/TT-BTC, Bộ Tài chính ban hành ngày 25/5/2026, hiệu lực từ 01/7/2026, thay Thông tư 132/2018/TT-BTC. Nó bỏ hẳn hệ thống tài khoản kế toán, bỏ ghi sổ kép, không bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng, và có một nhóm doanh nghiệp không phải nộp báo cáo tài chính.
Phần lớn đó là tin vui thật. Nhưng nếu công ty bạn bán trên sàn thì có ba chỗ đáng đọc kỹ hơn dòng tiêu đề: công ty bạn có thuộc diện siêu nhỏ không, áp dụng từ ngày nào, và nhánh sổ sách nhẹ nhất có thật sự mở cho bạn không. Câu thứ ba là chỗ nhiều bài đang bỏ qua, mà nó mới là chỗ ra tiền.
Công ty bán sàn gần như chắc chắn là doanh nghiệp siêu nhỏ
Chữ "siêu nhỏ" dễ làm người ta tự loại mình ra. Nhưng tiêu chí ở Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP rộng hơn cảm giác:
| Lĩnh vực | Lao động tham gia BHXH bình quân năm | Và một trong hai |
|---|---|---|
| Thương mại, dịch vụ | không quá 10 người | doanh thu năm không quá 10 tỷ hoặc nguồn vốn không quá 3 tỷ |
| Nông lâm thuỷ sản, công nghiệp, xây dựng | không quá 10 người | doanh thu năm không quá 3 tỷ hoặc nguồn vốn không quá 3 tỷ |
Một công ty bán hàng trên sàn là thương mại. Nghĩa là sáu nhân viên đóng bảo hiểm và tám tỷ doanh thu một năm vẫn nằm gọn trong nhóm siêu nhỏ. Rất nhiều chủ shop đã lên công ty đang ở đúng ô này mà nghĩ mình thuộc nhóm nhỏ và vừa.
Chỗ cần cẩn thận ngay từ đây: doanh thu trong bảng trên là doanh thu bán hàng, không phải tiền sàn chuyển về tài khoản. Cùng một cách đo với ngưỡng 1 tỷ của hộ kinh doanh, và cũng cùng một chỗ dễ đo hụt.
Chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ mới bỏ tài khoản và ghi sổ kép
Đây là thay đổi lớn nhất so với Thông tư 132/2018. Hệ thống tài khoản kế toán bị bỏ hoàn toàn; người làm kế toán ghi thẳng nghiệp vụ vào sổ chi tiết, không còn định khoản Nợ, Có.
Bốn thứ nhẹ đi:
- Không còn ghi sổ kép. Ghi thẳng vào sổ, không qua tài khoản.
- Số sổ bắt buộc giảm, và bộ sổ phải dùng thì tuỳ nhóm chứ không dùng hết.
- Không bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng. Được bố trí người thân của người quản lý làm kế toán, hoặc thuê dịch vụ kế toán bên ngoài.
- Một nhóm được miễn nộp báo cáo tài chính cho cơ quan nhà nước.
Điểm 3 đáng nói thêm một câu, vì nó dễ bị đọc thành "vậy khỏi cần ai làm kế toán". Bỏ chức danh kế toán trưởng không bỏ nghĩa vụ ghi sổ, không bỏ nghĩa vụ khai thuế, và không bỏ trách nhiệm về con số. Nó chỉ bỏ đúng một thủ tục bổ nhiệm.
Mốc áp dụng không phải 01/7/2026, dù mọi tiêu đề đều ghi vậy
Thông tư có hiệu lực thi hành từ 01/7/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu vào hoặc sau ngày 01/7/2026. Hai vế đó không cùng nghĩa.
Công ty có năm tài chính trùng năm dương lịch, tức từ 01/01 đến 31/12, thì năm tài chính đầu tiên bắt đầu sau 01/7/2026 là năm 2027. Cho nên với gần hết doanh nghiệp siêu nhỏ ở Việt Nam, ngày phải chuyển sang bộ sổ mới là 01/01/2027, không phải 01/7/2026.
Điều này khớp với nguyên tắc nhất quán trong Thông tư: chế độ kế toán đã chọn phải áp dụng nhất quán trong một năm tài chính, và chỉ được đổi tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo. Không ai bẻ đôi một năm để nửa đầu ghi sổ kép, nửa sau ghi sổ đơn.
Ngược lại, công ty thành lập mới trong nửa cuối 2026 thì năm tài chính đầu tiên bắt đầu sau 01/7/2026, nên áp dụng Thông tư 58 ngay từ đầu. Nhóm này không có gì phải chuyển đổi, chỉ cần dựng đúng ngay từ sổ đầu tiên.
Bốn tổ hợp nộp thuế, bốn bộ sổ khác nhau
Thông tư không cho chọn bộ sổ theo ý thích. Bộ sổ được quyết bởi cách công ty nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp:
| Nộp GTGT | Nộp TNDN | Bộ sổ |
|---|---|---|
| tỷ lệ % trên doanh thu | tỷ lệ % trên doanh thu | S1-DNSN, một sổ duy nhất |
| tỷ lệ % trên doanh thu | trên thu nhập tính thuế | S2a, S2b, S2c, S2d-DNSN |
| khấu trừ | tỷ lệ % trên doanh thu | S3a, S3b-DNSN |
| khấu trừ | trên thu nhập tính thuế | S2b, S2c, S2d, S3b-DNSN |
Công ty bán sàn thông thường nộp GTGT theo phương pháp khấu trừ và nộp TNDN trên thu nhập tính thuế, tức rơi vào dòng cuối, là dòng nhiều sổ nhất trong bốn dòng. Nhẹ hơn Thông tư 132 thì đúng, nhưng không phải nhẹ như dòng đầu tiên mà các bài giới thiệu hay lấy ra làm ví dụ.
Báo cáo tài chính: ai được miễn, và vì sao đừng mừng vội
Theo điểm b khoản 1 Điều 10 Thông tư 58/2026/TT-BTC, doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ % trên doanh thu thì không bắt buộc lập báo cáo tài chính nộp cho cơ quan nhà nước, trừ khi pháp luật khác có quy định.
Nhóm còn lại, tức nhóm nộp TNDN trên thu nhập tính thuế, vẫn phải lập báo cáo hằng năm theo mẫu B01-DNSN và B02-DNSN, nộp trong 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính. Năm tài chính trùng năm dương lịch thì hạn là 31/3 năm sau.
Đọc kỹ thì thấy cái miễn kia không rơi từ trên trời xuống: nó đi kèm với việc nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu. Và đó là chỗ phải tính bằng số, không phải chỗ chọn cho tiện.
Nhánh nhẹ nhất chỉ mở cho công ty không xác định được chi phí
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, hiệu lực 01/10/2025, đặt thuế suất theo quy mô doanh thu: 15% với doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng, 17% với doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ, và 20% là mức phổ thông. Doanh thu làm căn cứ là doanh thu của kỳ tính thuế trước liền kề.
Song song đó, Điều 11 Nghị định 320/2025/NĐ-CP cho doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng mà xác định được doanh thu nhưng không xác định được chi phí nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu, trong đó hoạt động phân phối, cung cấp hàng hoá là 0,3%.
Đặt cạnh nhau cho dễ thấy, với một công ty bán sàn doanh thu 2,5 tỷ và lãi ròng 200 triệu:
| Cách nộp | Số thuế TNDN | Sổ sách | Báo cáo tài chính |
|---|---|---|---|
| Trên thu nhập tính thuế, 15% | 30 triệu | bốn sổ | phải nộp |
| Tỷ lệ % trên doanh thu, 0,3% | 7,5 triệu | hai sổ | được miễn |
Nhìn bảng này rất dễ kết luận sai. Nên nói thẳng ba điều:
Một, đó không phải một thực đơn để chọn. Điều kiện của nhánh tỷ lệ % là không xác định được chi phí. Công ty bán sàn thì phí sàn, phí vận chuyển, hoa hồng tiếp thị liên kết đều nằm sẵn trong bảng đối soát sàn xuất ra, tức là xác định được. Phần khó là tiền hàng nhập không hoá đơn, nhưng "một phần chi phí không có chứng từ" khác với "không xác định được chi phí".
Hai, nhánh đó đóng lại ở mốc 3 tỷ. Doanh thu vượt 3 tỷ là hết cửa, phải quay về tính trên thu nhập. Mà chi phí của năm đã trôi qua thì không dựng lại được: không ai ngồi tìm chứng từ đầu vào cho những đơn đã bán từ mười tháng trước.
Ba, 3 tỷ đó là doanh thu gộp. Công ty bán sàn nhìn thấy tiền về tài khoản chứ ít khi nhìn thấy số gộp, nên hay tin mình còn xa mốc trong khi đã qua.
Với Shopee và TikTok Shop, "doanh thu" ở mọi ngưỡng trên là số gộp
Ba con số then chốt của bài này, 10 tỷ để còn là siêu nhỏ, 3 tỷ để còn nhánh tỷ lệ %, 3 tỷ và 50 tỷ để hưởng 15% hay 17%, đều đo trên doanh thu bán hàng, không đo trên tiền sàn chuyển về. Khoảng cách giữa hai con số đó với người bán sàn không nhỏ: phí cố định, phí thanh toán, phí dịch vụ theo chương trình, vận chuyển người bán chịu, hoa hồng cộng tác viên, cộng lại thường ngốn hai đến ba mươi phần trăm giá trị đơn.
Vì sao ba con số cùng một tháng không bao giờ bằng nhau, bài về doanh thu Shopee tách từng lý do. Còn đơn đã hoàn thì có mốc thời gian riêng, xem hàng hoàn về sau khi đã kê khai.
Nói cách khác: Thông tư 58 làm sổ nhẹ đi, nó không làm con số ghi vào sổ dễ hơn. Con số đó vẫn phải là số gộp đối chiếu được với dữ liệu sàn gửi cơ quan thuế.
Hộ kinh doanh cũng được chọn áp dụng Thông tư 58
Đây là điểm mở rộng so với Thông tư 132/2018: ngoài doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có nhu cầu thì được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán này, theo từng năm tài chính.
Kèm theo là ràng buộc ở Điều 4: chế độ đã chọn phải áp dụng nhất quán trong cả năm tài chính, và chỉ được đổi tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo. Chọn giữa chừng rồi đổi giữa chừng là không được.
Với hộ đang phải tự dựng sổ sau khi bỏ thuế khoán, đây là một bộ khung có sẵn thay vì tự nghĩ ra cách ghi. Còn có nên tự làm hay thuê ngoài thì bốn dấu hiệu ở bài này nói rõ hơn.
Việc cần làm từ giờ tới 31/12/2026
- Xác định công ty có phải doanh nghiệp siêu nhỏ không, đo bằng lao động tham gia BHXH bình quân năm và doanh thu gộp cả năm, không đo bằng tiền về tài khoản.
- Xác định mình đang ở tổ hợp nộp thuế nào trong bốn tổ hợp ở trên. Đó là thứ quyết bộ sổ, quyết cả chuyện có phải nộp báo cáo tài chính hay không.
- Cộng doanh thu gộp luỹ kế năm nay và so với mốc 3 tỷ. Đang trong khoảng 2,7 tỷ đến 3,3 tỷ thì coi như chưa kết luận được, phải cộng lại cho chắc.
- Rà chứng từ đầu vào của hàng nhập. Đây là thứ quyết định năm sau có tính thuế trên thu nhập được hay không, và nó phải gom trong năm chứ không gom lúc quyết toán.
- Chốt bộ sổ sẽ dùng từ 01/01/2027 rồi làm nốt năm 2026 theo chế độ đang dùng, đừng đổi giữa năm.
Bốn việc đầu đều cần đúng một thứ: bảng đối soát của sàn, đọc theo cột chứ không đọc theo tổng.
Công ty đang bán sàn mà chưa chắc mình thuộc diện nào, cứ gửi file đối soát rồi gọi kể tình hình. Cuộc gọi đầu miễn phí, và người nghe máy là người trực tiếp làm sổ.