Kế toán gọi hỏi sang năm ghi sổ theo thông tư nào, vì đã nghe Thông tư 99 thay Thông tư 200 từ 01/01/2026. Công ty nhỏ dùng Thông tư 133 hay Thông tư 99, bạn phải chốt trước khi mở sổ năm mới. Công ty nhỏ và vừa không phải đổi đi đâu cả: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014, không đụng tới Thông tư 133/2016. Chuyển sang 99 là một quyền chọn, và quyền đó kèm nghĩa vụ thông báo cho cơ quan thuế. Nghĩa vụ đó nằm ở Thông tư 133, không nằm trong Thông tư 99.
Thông tư 99 thay Thông tư 200, không thay Thông tư 133
Khoản 1 Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC liệt kê đích danh bốn văn bản nó thay thế, và cả bốn đều xoay quanh một trục: Thông tư 200/2014/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp, hai thông tư sửa đổi bổ sung chính nó, và một thông tư hướng dẫn kế toán cho đơn vị chủ đầu tư.
Không có Thông tư 133/2016 trong danh sách đó. Nó vẫn còn hiệu lực.
Còn hiệu lực, nhưng không nguyên vẹn: Điều 3 Thông tư 46/2025/TT-BTC, hiệu lực 01/7/2025, đã viết lại Điều 10 của Thông tư 133. Nội dung mới cho doanh nghiệp tự thiết kế thêm hoặc sửa biểu mẫu chứng từ và sổ kế toán, và ghi thẳng trong ngoặc rằng bộ mẫu ở Phụ lục 3, Phụ lục 4 là không bắt buộc, miễn tuân thủ Điều 16 và các khoản 1, 2, 3, 4 Điều 24 Luật Kế toán. Điều 2 và Điều 3 của Thông tư 133 thì không bị đụng, tức là phần quyền chọn chế độ vẫn nguyên.
⚠️ Tên của Thông tư 46/2025 không hé lộ chuyện này. Nó nói về phân cấp, phân quyền và sắp xếp chính quyền địa phương 02 cấp, đọc tên thì không ai nghĩ nó động tới chế độ kế toán của công ty mình.
Cùng khoản 1 chốt hai mốc khác nhau: thông tư có hiệu lực từ 01/01/2026, nhưng áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau 01/01/2026. Năm tài chính trùng năm dương lịch thì hai mốc rơi vào cùng một ngày. Năm tài chính lệch, bắt đầu từ 01/4 chẳng hạn, thì năm đang chạy vẫn theo chế độ cũ cho tới hết.
Công ty nhỏ dùng Thông tư 133 hay Thông tư 99: câu quyết nằm ở khoản 3 Điều 31
Đọc Điều 2 của Thông tư 99 thì dễ hoảng. Khoản 1 viết rằng thông tư này "hướng dẫn kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế". Mọi lĩnh vực, mọi thành phần. Nghe như không ai thoát.
Nhưng câu quyết định nằm ở cuối thông tư, tại khoản 3 Điều 31:
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập, các đơn vị kế toán khác được lựa chọn áp dụng Thông tư này để kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình.
Được lựa chọn, không phải phải áp dụng. (Bản gốc viết "vừa và nhỏ" theo thứ tự đó.)
Chiều ngược lại có căn cứ riêng ở thông tư kia: khoản 1 Điều 3 Thông tư 133/2016/TT-BTC cho doanh nghiệp nhỏ và vừa được chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư 200/2014 "và các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế". Vế cuối là vế đáng giá: nó kéo quyền chọn đó sang Thông tư 99/2025, nên quyền chọn không chết theo Thông tư 200.
Ba chế độ kế toán đang sống song song
| Chế độ | Văn bản | Ai dùng |
|---|---|---|
| Chế độ kế toán doanh nghiệp | Thông tư 99/2025/TT-BTC | Doanh nghiệp không thuộc nhóm nhỏ và vừa: bắt buộc. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: được chọn |
| Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa | Thông tư 133/2016/TT-BTC | Doanh nghiệp nhỏ và vừa, trừ năm nhóm loại trừ ở khoản 1 Điều 2 |
| Chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ | Thông tư 58/2026/TT-BTC | Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhưng khoản 3 Điều 4 cho họ được chọn sang chế độ nhỏ và vừa. Khoản 2 Điều 2 cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được chọn áp dụng |
Quy mô không do luật kế toán định nghĩa: khoản 1 Điều 2 Thông tư 133/2016 dẫn thẳng sang "pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa", tức Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP:
| Quy mô và lĩnh vực | Lao động tham gia BHXH bình quân năm | Tổng doanh thu của năm | Tổng nguồn vốn của năm |
|---|---|---|---|
| Doanh nghiệp siêu nhỏ: nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng | không quá 10 người | không quá 3 tỷ đồng | không quá 3 tỷ đồng |
| Doanh nghiệp siêu nhỏ: thương mại và dịch vụ | không quá 10 người | không quá 10 tỷ đồng | không quá 3 tỷ đồng |
| Doanh nghiệp nhỏ: nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng | không quá 100 người | không quá 50 tỷ đồng | không quá 20 tỷ đồng |
| Doanh nghiệp nhỏ: thương mại và dịch vụ | không quá 50 người | không quá 100 tỷ đồng | không quá 50 tỷ đồng |
| Doanh nghiệp vừa: nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng | không quá 200 người | không quá 200 tỷ đồng | không quá 100 tỷ đồng |
| Doanh nghiệp vừa: thương mại và dịch vụ | không quá 100 người | không quá 300 tỷ đồng | không quá 100 tỷ đồng |
⛔ Ba cột nhưng không phải ba điều kiện cùng lúc. Nguyên văn Điều 5 là: lao động đạt ngưỡng và (doanh thu đạt ngưỡng hoặc nguồn vốn đạt ngưỡng). Đọc thành "phải thoả cả ba" là tự loại mình khỏi nhóm mình đang ở.
⚠️ Ba quy mô loại trừ nhau từ dưới lên. Khoản 2 và khoản 3 đều có vế "nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ". Xét siêu nhỏ trước, không lọt mới xuống nhỏ, rồi mới tới vừa.
⚠️ Bốn con số đọc lên ngược trực giác. Bên thương mại và dịch vụ, ngưỡng lao động thấp hơn (50 và 100 người) mà ngưỡng doanh thu lại cao hơn (100 và 300 tỷ) so với bên nông nghiệp, công nghiệp.
⛔ Và đây là chỗ phần lớn người đọc bài này tự xếp mình nhầm ô. Công ty bán hàng trên sàn là thương mại. Ngưỡng siêu nhỏ của thương mại là không quá 10 người và doanh thu không quá 10 tỷ, rộng hơn nhiều so với cảm giác của hai chữ "siêu nhỏ". Một công ty sáu nhân viên, doanh thu hai tỷ một năm là doanh nghiệp siêu nhỏ, không phải doanh nghiệp nhỏ. Và vì ba quy mô xét từ dưới lên, đo ra siêu nhỏ là dừng ở đó, không xét tiếp.
Ba mốc đều đo trên năm trước liền kề: lao động là bình quân 12 tháng (Điều 7), nguồn vốn lấy trên bảng cân đối kế toán của Báo cáo tài chính (Điều 8), doanh thu lấy trên chính báo cáo đó (Điều 9). Công ty hoạt động dưới 01 năm, hoặc trên 01 năm mà chưa phát sinh doanh thu, thì khoản 2 Điều 9 bắt xét theo tổng nguồn vốn.
⛔ Lĩnh vực không phải thứ tự chọn. Điều 6 chốt theo ngành nghề kinh doanh chính đã đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh, không theo việc công ty thực tế đang làm.
Đo xong mà ra siêu nhỏ thì bạn vẫn còn cả ba cửa, chứ không bị đóng khung vào Thông tư 58. Khoản 3 Điều 4 Thông tư 58/2026 cho doanh nghiệp siêu nhỏ "được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa". Đọc tiếp bình thường, và đọc thêm mục Công ty siêu nhỏ có một chế độ riêng ở gần cuối bài, nơi có mốc 01/01/2027 mà chỉ nhóm siêu nhỏ phải canh.
⚠️ Các mốc 1 tỷ, 3 tỷ, 50 tỷ trong luật thuế không dùng để xếp quy mô kế toán. Đo ra siêu nhỏ không có nghĩa được miễn thuế nào. Xem công ty bán sàn doanh thu dưới 1 tỷ được miễn thuế gì.
Chỗ Thông tư 99 không nói: phải thông báo cho cơ quan thuế
Khoản 3 Điều 31 Thông tư 99 cho quyền chọn, rồi dừng. Nó không nhắc một chữ nào tới cơ quan thuế. Nghĩa vụ đó nằm ở thông tư kia, tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 133/2016, nguyên văn: doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp
…nhưng phải thông báo cho cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp và phải thực hiện nhất quán trong năm tài chính. Trường hợp chuyển đổi trở lại áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư này thì phải thực hiện từ đầu năm tài chính và phải thông báo lại cho cơ quan Thuế.
Ba việc: thông báo khi chuyển đi, quay về thì phải quay từ đầu năm tài chính, và quay về rồi thì thông báo lại.
⛔ Đổi chế độ kế toán không phải việc nội bộ của phòng kế toán. Đổi giữa năm, không báo ai, rồi nộp báo cáo tài chính theo mẫu mới thì tới quyết toán phải giải trình vì sao báo cáo năm nay không so được với năm ngoái, và dựng lại cột số cũ lúc đó mất hàng tuần chứ không phải một buổi.
Thông báo bằng cách nào thì khoản 1 Điều 3 không ấn định: nó viết "phải thông báo cho cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp" rồi dừng, không mẫu biểu, không thời hạn. Việc phải làm là hỏi thẳng cán bộ quản lý thuế của công ty mình trước khi đổi, và giữ bằng chứng đã gửi.
Muốn biết hiện mình đang ở chế độ nào: công ty quy mô nhỏ và vừa mặc định thuộc Thông tư 133, và chỉ rời khỏi nó bằng đúng một cửa là thông báo với cơ quan thuế. Chưa bao giờ gửi thông báo nào thì đang ở Thông tư 133.
Hai cái giá của việc đổi, cả hai nằm trong cùng một khoản
Vẫn ở khoản 3 Điều 31 Thông tư 99, ngay sau câu cho quyền chọn:
Thứ nhất là nhất quán tối thiểu một kỳ kế toán năm, nguyên văn "Khi áp dụng Thông tư này, các đơn vị phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm." Không có cửa dùng thử vài tháng rồi bỏ.
Thứ hai tốn tiền hơn nhiều: đổi chế độ kế toán thì "phải trình bày lại số liệu, thông tin so sánh tương tự như khi thay đổi chính sách kế toán đồng thời giải trình lý do và ảnh hưởng của sự thay đổi đó trong phần thuyết minh Báo cáo tài chính".
Đổi chế độ không phải là tháng sau ghi sổ theo mẫu mới. Nó bắt dựng lại cột số liệu kỳ trước cho cùng một cơ sở trình bày, cộng một đoạn thuyết minh nói rõ vì sao đổi và việc đổi làm lệch những khoản mục nào. Với công ty vài trăm nghiệp vụ một tháng, đó là số ngày công phải đếm, và nó là giá thật của việc đổi.
Phép thử trước khi quyết: cột số so sánh của năm trước có ai dựng lại được không, và mất bao lâu?
Năm nhóm không được dùng Thông tư 133
Khoản 1 Điều 2 Thông tư 133/2016 loại trừ đích danh:
- doanh nghiệp Nhà nước
- doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ
- công ty đại chúng theo pháp luật về chứng khoán
- hợp tác xã
- liên hiệp hợp tác xã
Khoản 2 Điều 2 chừa riêng nhóm lĩnh vực đặc thù (điện lực, dầu khí, bảo hiểm, chứng khoán) đã được Bộ Tài chính chấp thuận chế độ kế toán riêng.
Công ty đang tính chuyện chào bán cổ phần ra công chúng thì để ý: thành công ty đại chúng là rơi khỏi Thông tư 133 bằng chính điều khoản này, không phải vì quy mô đã lớn lên.
Lớn lên giữa năm thì không phải đổi ngay
Bạn vượt ngưỡng nhỏ và vừa vào tháng 6, có phải chuyển chế độ kế toán ngay tháng 7 không?
Không. Khoản 3 Điều 3 Thông tư 133/2016: trong năm tài chính mà doanh nghiệp có thay đổi dẫn đến không còn thuộc đối tượng áp dụng theo Điều 2 thì được áp dụng Thông tư 133 cho đến hết năm tài chính hiện tại, và phải áp dụng chế độ phù hợp kể từ năm tài chính kế tiếp.
Công ty siêu nhỏ có một chế độ riêng
Công ty đo ra nhóm siêu nhỏ thì có một văn bản thứ ba: Thông tư 58/2026/TT-BTC, thay Thông tư 132/2018, bỏ hệ thống tài khoản kế toán.
Nhưng đây không phải cái cũi. Khoản 3 Điều 4 cho doanh nghiệp siêu nhỏ "được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa", kèm hai ràng buộc: nhất quán trong một năm tài chính, và việc đổi "chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo". Khoản 1 Điều 2 Thông tư 133 cũng tự nhận cả "doanh nghiệp siêu nhỏ". Ba cửa, không phải một.
Mốc áp dụng mới là chỗ dễ đọc nhầm nhất: thông tư hiệu lực 01/7/2026 nhưng áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày hoặc sau ngày 01/7/2026, nên với công ty có năm tài chính trùng năm dương lịch thì mốc thật là 01/01/2027. Chế độ đó đổi những gì và bộ sổ còn lại gồm những gì, bài riêng về Thông tư 58 mổ kỹ.
Khoản 2 Điều 4 lặp đúng nhịp của Thông tư 133: lớn lên giữa năm thì dùng hết năm tài chính hiện tại. Ba chế độ, ba văn bản, một luật chung: mọi việc đổi đều xảy ra ở ngày đầu năm tài chính.
Chọn thế nào
Thứ tự việc nên làm:
Một, đo lại quy mô công ty bạn bằng số của năm trước liền kề, theo đúng ba cột ở bảng trên, xét siêu nhỏ trước, và nhớ rằng đó là quan hệ và với hoặc. Xem lại dòng ⛔ ngay dưới bảng.
Hai, mặc định là ở lại chế độ đang dùng. Không văn bản nào đặt hạn chót bắt đổi, và không đổi thì không phát sinh nghĩa vụ thông báo lẫn việc trình bày lại số liệu so sánh. Riêng công ty siêu nhỏ thì "ở lại" có một cái hẹn: mốc 01/01/2027 của Thông tư 58 tới thì bộ sổ phải đổi, dù bạn không chọn gì cả.
Ba, chỉ đổi khi có lý do cụ thể: sắp thành công ty đại chúng, cần báo cáo tài chính theo cùng một cơ sở với công ty mẹ hoặc với bên cho vay, hoặc đang chuẩn bị một vòng gọi vốn mà bên mua đòi số liệu theo chế độ kế toán doanh nghiệp.
Bốn, đổi thì đổi từ đầu năm tài chính, thông báo cho cơ quan thuế quản lý, và bố trí sẵn người dựng lại cột số liệu kỳ trước cùng đoạn thuyết minh giải trình.
Công ty vừa lên từ hộ kinh doanh, năm đầu làm sổ, thì câu hỏi thật chưa phải chọn thông tư nào mà là bộ sổ đang mở đã đủ chưa. Xem hộ kinh doanh bán sàn khi nào phải lên công ty.
Không chắc công ty mình đo ra nhóm nào, gửi báo cáo tài chính năm ngoái sang đây. Tôi đo quy mô rồi nói luôn có đáng đổi hay không.