Công ty thuê hộ kinh doanh làm cộng tác viên bán hàng có phải khấu trừ thuế TNCN không?

Công ty thuê hộ kinh doanh làm cộng tác viên bán hàng có phải khấu trừ thuế TNCN không: không phải hộ hay cá nhân, mà là quan hệ gì

Điểm a khoản 4 Điều 67 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đặt một quy tắc mặc định: thu nhập từ kinh doanh của cá nhân cư trú không bị khấu trừ, khai thuế thay, nộp thuế thay. Nhưng ngay sau đó luật mở bốn cửa ngoại lệ, nơi quy tắc mặc định không còn hiệu lực: kinh doanh qua sàn thương mại điện tử có chức năng đặt hàng và thanh toán, hợp tác kinh doanh với tổ chức, làm đại lý bán đúng giá cho bảo hiểm, xổ số, bán hàng đa cấp, và thực hiện hoạt động môi giới ký hợp đồng với tổ chức.

"Cá nhân" ở đây gồm cả hộ kinh doanh. Nghị định này hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, và với sắc thuế đó, hộ kinh doanh chính là cá nhân kinh doanh đứng tên, không phải một loại người nộp thuế tách biệt như cách Luật Quản lý thuế phân loại. Có mã số thuế hộ kinh doanh không đưa khoản hoa hồng đó ra khỏi bốn cửa ngoại lệ trên.

Cộng tác viên ăn hoa hồng theo đơn hàng công ty tự chốt, tự giao, tự thu tiền rơi đúng vào cửa môi giới đó.

Khấu trừ bao nhiêu, và khai thay khác khấu trừ ở chỗ nào

Khoản 2 Điều 67 tính số phải khấu trừ theo tỷ lệ % ở khoản 3 Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (khoản 3 này không nằm trong phần bị Luật 09/2026/QH16 sửa, luật đó chỉ viết lại khoản 1 Điều 7 về ngưỡng miễn thuế), trên doanh thu phát sinh tại công ty. Môi giới rơi vào nhóm dịch vụ, tỷ lệ thuế thu nhập cá nhân là 2%. Hoa hồng 20 triệu một tháng thì công ty giữ lại 400 nghìn đồng, nộp thay phần đó cho hộ. Đây là công ty tự trả trực tiếp; cộng tác viên chạy tiếp thị liên kết ngay trên sàn thì sàn đã trừ sẵn trước khi tiền tới tay theo một cơ chế khác, đọc ở bài làm tiếp thị liên kết TikTok Shop có bị trừ thuế không.

Khoản 1 Điều 67 còn một đoạn riêng, dễ bỏ sót vì nằm tách khỏi đoạn nói về khấu trừ: "tổ chức hợp tác kinh doanh với cá nhân thực hiện khai thuế thay, nộp thuế thay cho người nộp thuế." Đây là một nghĩa vụ khác hẳn, nặng hơn hẳn khấu trừ. Môi giới thì công ty chỉ trừ đúng 2% rồi nộp phần đã trừ, hộ vẫn có thể phải tự khai thêm nếu thuộc diện quyết toán. Hợp tác kinh doanh, tức hai bên cùng góp vốn hoặc chia sẻ doanh thu, lợi nhuận theo một hợp đồng hợp tác kinh doanh đúng nghĩa, thì công ty phải khai và nộp toàn bộ nghĩa vụ thuế của khoản thu nhập đó thay cho hộ, không dừng ở một tỷ lệ phần trăm.

Gọi hợp đồng là "cộng tác viên" không quyết định nó rơi vào cửa nào. Ăn hoa hồng theo đơn công ty chốt thì vẫn là môi giới dù hợp đồng ghi tên gì khác. Chỉ khi hai bên thật sự góp vốn hoặc chia theo một tỷ lệ doanh thu, lợi nhuận đã thoả thuận trước, không phải theo từng đơn lẻ, mới đúng là hợp tác kinh doanh.

Khi nào không phải khấu trừ: hộ mua đứt bán đoạn

Có một mô hình cũng hay gọi là "cộng tác viên" nhưng không rơi vào Điều 67 ở bất kỳ khoản nào: hộ kinh doanh mua hàng của công ty theo giá sỉ, rồi tự bán lại cho khách của mình, tự chịu rủi ro tồn kho và giá bán. Tiền chảy từ hộ sang công ty để mua hàng, không phải công ty trả thu nhập cho hộ. Đây là giao dịch mua bán hàng hoá bình thường: công ty xuất hoá đơn bán hàng cho hộ như bán cho bất kỳ khách sỉ nào, không khấu trừ gì cả.

Nhiều hợp đồng ký gửi hàng cho hộ bán hộ, không thu tiền hàng trước, lại được gọi là "bán đứt" để né khấu trừ. Ba câu hỏi lật được điều đó: hàng bán không hết thì ai chịu, hộ có tự định giá bán lại cho khách của mình hay phải bán đúng giá công ty ấn định, và hộ có được trả lại hàng tồn không. Mua đứt thật thì hộ tự ôm rủi ro tồn kho, tự định giá, không được trả hàng vì hàng đã là của hộ từ lúc chuyển khoản. Thiếu một trong ba điều đó, tức công ty vẫn cho trả hàng hoặc vẫn ấn định giá bán, thì đây chỉ là môi giới khoác áo hợp đồng mua bán, và công ty vẫn phải khấu trừ như đã nói ở mục trên.

Việc cần làm

Mở lại hợp đồng đang ký với từng cộng tác viên, tìm đúng ba câu hỏi: ai chốt đơn và thu tiền của khách cuối, tiền có chảy từ hộ sang công ty để mua hàng trước không, và hai bên có văn bản nào ghi rõ chia sẻ doanh thu hay lợi nhuận theo tỷ lệ không. Rơi vào cửa môi giới thì giữ lại 2% trên hoa hồng mỗi lần trả; rơi vào hợp tác kinh doanh thì phải tính và nộp toàn bộ nghĩa vụ thuế của khoản đó, không dừng ở một tỷ lệ; còn nếu hộ thật sự tự mua đứt hàng rồi tự bán lại theo ba dấu hiệu ở mục trên thì không phải trừ đồng nào.

Khấu trừ xong thì công ty phải cấp cho hộ một chứng từ khấu trừ, để hộ dùng khi cần quyết toán lại phần thu nhập này. Việc lập và cấp chứng từ đó viết đủ ở bài thuê KOC livestream có phải khấu trừ thuế không, vì cùng một nghĩa vụ áp cho mọi khoản đã khấu trừ, không riêng gì cát-xê livestream.

Gửi bản hợp đồng mẫu đang dùng, chúng tôi đọc và nói luôn khoản trả cho cộng tác viên đó đang rơi vào cửa nào.