Cuối năm bạn còn 500 chiếc áo giá vốn 120.000 đồng, mùa sau, đang phải sale xuống 90.000 đồng trên sàn. Bán được 90.000 đồng thì sau phí sàn và tiền ship, về tay bạn chỉ còn 65.000 đồng, thấp hơn giá vốn.
Công ty bán sàn có phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho không? Có. Giá bán ròng của lô hàng thấp hơn giá vốn và bạn có bằng chứng thì phải trích. Lô áo trên cần trích 27.500.000 đồng. Khoản trích đó chỉ được trừ khi tính Thuế TNDN nếu bạn trích đúng Thông tư 48/2019/TT-BTC và giữ đủ bảng kê theo từng mặt hàng. Thiếu giấy thì 27.500.000 đồng bị loại, và Thông tư 48 chỉ còn hiệu lực đến hết 31/12/2026.
Công ty bán sàn có phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho không: sổ sách và thuế
Sổ kế toán. Thông tư 99/2025/TT-BTC, tài khoản 229, mục 1.5: có bằng chứng giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc thì thực hiện trích lập, theo Chuẩn mực kế toán số 02. Không có bằng chứng thì không trích. Có thì bạn phải trích, không chọn được. Phần chênh ghi tăng dự phòng và tăng giá vốn hàng bán, ở tài khoản 2294.
Thuế TNDN. Khoản 2 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 loại khỏi chi phí được trừ phần trích lập không đúng hoặc vượt mức theo quy định của pháp luật về trích lập dự phòng. Khoản 5 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP gọi đích danh dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Văn bản hướng dẫn trích lập là Thông tư 48/2019/TT-BTC, đọc qua bản hợp nhất 16/VBHN-BTC. Thông tư 99 chỉ quy định sổ sách, không quy định cách tính thuế.
Công ty dùng Thông tư 133 thì phần thuế vẫn như trên, nhưng điều khoản tài khoản dự phòng nằm trong Thông tư 133 mà bài này chưa đọc. Chưa chắc mình dùng thông tư nào thì xem công ty nhỏ dùng Thông tư 133 hay Thông tư 99.
Hàng nào của công ty bán sàn được trích dự phòng
Khoản 1 Điều 4 Thông tư 48 chỉ cho trích với hàng thoả cả hai điều kiện:
- Có hoá đơn, chứng từ hợp pháp, hoặc bằng chứng hợp lý khác chứng minh giá vốn. Lô hàng mua từ cá nhân không hoá đơn vẫn có đường: bảng kê thu mua mẫu 02/TNDN, phụ lục của Thông tư 20/2026/TT-BTC, xem mua hàng của cá nhân không có hoá đơn thì lập bảng kê 02/TNDN thế nào.
- Hàng thuộc quyền sở hữu của công ty tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm.
Hàng nằm kho sàn có còn là của công ty ở ngày khoá sổ không, đó là điều kiện thứ hai. Danh sách đối tượng của khoản 1 gồm hàng hoá, hàng gửi đi bán, hàng mua đang đi đường, thành phẩm, nguyên liệu. Hàng gửi kho sàn mà quyền sở hữu vẫn của bạn thì vẫn là hàng của công ty. Chuyển sở hữu cho sàn thì không còn. Muốn biết mình thuộc loại nào, tìm trong điều khoản chương trình kho của sàn chỗ nói hàng sau khi nhập kho thuộc về ai, và xem hàng gửi kho Shopee Xử Lý, kế toán ghi nhận thế nào. Thông tư 48 không có chữ nào về sàn hay kho sàn. Cách đọc trên là tôi áp điều kiện sở hữu vào, văn bản không viết sẵn.
Mức trích: lô áo 500 chiếc, từng bước
Công thức ở khoản 2 Điều 4 Thông tư 48, tính cho từng mặt hàng (điểm d khoản 3):
Mức trích = lượng hàng tồn thực tế × (giá gốc theo sổ − giá trị thuần có thể thực hiện được).
Giá trị thuần có thể thực hiện được là giá bán ước tính trừ chi phí ước tính để hoàn thành sản phẩm và chi phí ước tính cần thiết cho việc tiêu thụ. Với người bán sàn, chi phí tiêu thụ là phí sàn, phí ship và các khoản bán hàng khác bạn phải gánh để hàng ra tay khách. Văn bản không liệt kê phí sàn. Lấy con số từ báo cáo phí của chính mặt hàng đó ở kỳ gần nhất; 25.000 đồng dưới đây chỉ là ví dụ. Đẩy chi phí lên cao để mức trích to hơn thì phần vượt là phần trích không đúng.
| Bước | Số |
|---|---|
| Giá gốc theo sổ | 120.000 đồng / chiếc |
| Giá bán ước tính sau sale | 90.000 đồng |
| Chi phí ước tính để bán (phí sàn, ship, đóng gói) | 25.000 đồng |
| Giá trị thuần có thể thực hiện được | 65.000 đồng |
| Mức trích | 500 × (120.000 − 65.000) = 27.500.000 đồng |
Trừ 27.500.000 đồng thì Thuế TNDN giảm 5.500.000 đồng nếu công ty ở mức 20%, giảm 4.675.000 đồng nếu ở mức 17%, giảm 4.125.000 đồng nếu ở mức 15%. Điều 10 Luật 67/2025 xếp mức theo doanh thu của kỳ tính thuế liền trước: không quá 03 tỷ đồng là 15%, trên 03 tỷ đến 50 tỷ đồng là 17%, mức còn lại là 20%. Số giảm này chỉ có khi hồ sơ đủ và công ty có lãi đủ để khoản chi được trừ.
Năm sau so số dư cũ với số mới tính, khoản 3 Điều 4 chia ba trường hợp:
- Bằng số dư đang ghi: không trích thêm.
- Cao hơn: trích thêm phần chênh vào giá vốn hàng bán.
- Thấp hơn: hoàn nhập phần chênh, ghi giảm giá vốn hàng bán. Số dư đang ghi là 27.500.000 đồng mà năm sau chỉ cần 20.000.000 đồng thì hoàn nhập 7.500.000 đồng. Giá vốn giảm, lợi nhuận tăng đúng 7.500.000 đồng, và bạn nộp thêm Thuế TNDN trên phần đó.
Trích và hoàn nhập chốt vào ngày khoá sổ năm
Trích và hoàn nhập đều chốt khi lập báo cáo tài chính năm (khoản 2 Điều 3). Năm dương lịch thì là 31/12. Không trích theo quý hay theo tháng. Nhưng chứng cứ giá giảm phải gom từ trong năm: giữ ảnh giá niêm yết và báo cáo sàn theo tháng, để đến khoá sổ có cái chứng minh giá bán ròng đã thấp hơn giá vốn.
Bẫy 31/12/2026: Thông tư 48 có ngày hết hạn
Quyết định 1760/QĐ-BTC ký 01/7/2026 cho Thông tư 48/2019 (đã sửa bởi Thông tư 24/2022) tiếp tục có hiệu lực và áp dụng từ kỳ tính thuế TNDN năm 2025 cho đến khi có văn bản thay thế, bãi bỏ nhưng không quá ngày 31/12/2026. Mốc đó trùng đúng ngày khoá sổ năm 2026, không còn khoảng đệm nào.
Khoá sổ 31/12/2026 thì bạn vẫn làm theo Thông tư 48. Từ năm 2027, ngày 29/10/2026 tôi chưa thấy văn bản nào thay. Có thì tôi viết bài mới.
Hồ sơ phải giữ cho một khoản dự phòng
- Bảng kê chi tiết theo từng mặt hàng bị giảm giá, tổng hợp lại làm căn cứ hạch toán giá vốn (điểm d khoản 3 Điều 4). Gộp cả kho một dòng là không đạt.
- Tài liệu doanh nghiệp thu thập chứng minh giá gốc cao hơn giá trị thuần (khoản 3 Điều 4). Văn bản không liệt kê loại tài liệu; ảnh giá niêm yết trên sàn, báo cáo đơn của mặt hàng đó và bảng phí sàn đang áp là những thứ tôi sẽ giữ.
- Hoá đơn, chứng từ hoặc bằng chứng hợp lý chứng minh giá vốn (khoản 1 Điều 4).
Thiếu bảng kê thì 27.500.000 đồng kia có nguy cơ bị loại, và bạn nộp thêm 5.500.000 đồng Thuế TNDN ở mức 20%. Bảng kê là điều kiện của Thông tư 48, nên thiếu nó là trích không đúng quy định theo khoản 2 Điều 9 Luật 67/2025.
Hàng hết hạn thì xử lý huỷ, đừng giữ dự phòng mãi
Khoản 4 Điều 4 Thông tư 48 nói hàng tồn đã trích dự phòng mà hết hạn sử dụng, không còn giá trị sử dụng thì phải xử lý huỷ bỏ hoặc thanh lý. Tổn thất thực tế sau khi bù bằng dự phòng, phần chênh được ghi vào giá vốn hàng bán. Cách tính chi phí huỷ và Thuế GTGT đi kèm xem công ty bán sàn tiêu huỷ hoặc thanh lý hàng tồn và hàng hết hạn, trong đó có ví dụ trừ dự phòng đã trích ra khỏi giá vốn để không trừ hai lần.
Bài này viết cho công ty. Thông tư 48 viết cho tổ chức kinh tế (khoản 2 Điều 1) và không có chữ nào về hộ kinh doanh. Hộ xem hộ kinh doanh bán online cuối năm 2026 kiểm kê hàng tồn và khoá sổ.
Làm gì trong tháng 12
- Xuất báo cáo tồn kho, lọc từng mặt hàng đang sale hoặc ế.
- Ghi cho mỗi mặt hàng: giá gốc, giá bán ước tính, chi phí ước tính để bán. Tính giá trị thuần và mức trích, rồi so với số dư dự phòng năm trước.
- Lưu ảnh giá niêm yết và báo cáo sàn cùng bảng kê, đúng ngày khoá sổ.
- Hàng hết hạn hoặc không bán nổi: lập kế hoạch huỷ hoặc thanh lý.
Gửi bảng tồn kho cuối năm sang đây. Tôi lọc mặt hàng nào phải trích và tính giá trị thuần từng mặt.